Avontuurlijk wonen niet zonder risico

Is het uit Nederland overgewaaide antikraak dé oplossing voor leegstand en woningnood? Bij onze noorderburen is er sinds enige jaren kritiek. In België blijven klachten nog uit, misschien omdat antikraak hier met enkele honderden panden een nichemarkt is in vergelijking met de ongeveer 60.000 Nederlanders die in leegstaand vastgoed wonen. Toch zijn niet alle bewoners enthousiast en willen velen liever anoniem blijven, uit angst hun onderdak te verliezen.

Veel gebruikers zijn dubbel over hun ervaringen. Aan de ene kant zijn ze blij met hun woonplek. Ze hebben veel ruimte en betalen niet zoveel. Dat ze niet weten hoelang ze kunnen blijven, is een risico dat ze bereid zijn te nemen.
Maar de antikrakers maken geen geheim van de keerzijdes. Zo zijn er negatieve verhalen over het onderhoud. Drie weken een kapotte geiser in de winter, ‘s avonds geen elektriciteit omdat ze de stoppenkast delen met de buurwinkel, lekkage… Als bewoning maar tijdelijk is, is de bereidwilligheid om in een pand te investeren blijkbaar niet altijd even groot.

Douche
Gebrek aan privacy komt ook voortdurend terug als klacht. Antikraakbedrijven komen controleren of alles in orde is. Sommige doen dit onaangekondigd, andere laten het een week of een dag van tevoren weten. Bewoners vertellen wisselende verhalen. Het lijkt van de controleur af te hangen hoe streng de inspecties zijn. Sommigen komen binnen zonder kloppen en dat kan vervelende situaties opleveren als een bewoner nog in bed ligt of net uit de douche stapt.
Een jonge vrouw die antikraak woont in Antwerpen vertelt dat ze de controles wel begrijpt. Als de eigenaar langskomt, of potentiële kopers, wordt de leegstandsbeheerder verantwoordelijk gehouden voor ongeregeldheden. Maar het is al voorgekomen dat alle bewoners een boete kregen als één iemand spullen op de gang liet staan. De afhankelijkheid van een al dan niet strenge controleur is onaangenaam.
Een andere antikraker vindt het stresserend dat ze nooit weet wanneer er inspecties zijn. Ze is altijd op haar hoede. En als er gecontroleerd wordt als ze niet thuis is, vindt ze briefjes op de keukentafel: of ze wat vaker de afwas wil doen.

Prijs
Ook discussies over de prijs voor een antikraakwoning nemen toe. Bewoners tekenen geen huurovereenkomst maar een bruikleencontract en hebben daarom geen huurrechten. Ze betalen een onkostenvergoeding, waarin bijvoorbeeld gas-water-licht en onderhoudskosten worden meegerekend. De kosten kunnen oplopen tot soms wel 240 euro per maand. Over de opbouw van de onkostenvergoeding spelen zeker niet alle bedrijven open kaart. Er worden soms prijsverhogingen doorgevoerd die onwettig zouden zijn binnen het klassieke huurrecht.
In Nederland vielen al gerechtelijke uitspraken waarin de onkostenvergoeding dankzij de lange duur van de overeenkomst en de hoogte van de vergoeding toch als huur werd beschouwd. Een handjevol antikrakers kreeg daardoor huurrechten en het is waarschijnlijk dat nog meer tijdelijke bewoners daar aanspraak op kunnen maken.

Duistere contracten
Een oud-antikraker spreekt van rare constructies in het contract. Hij mocht bijvoorbeeld niet langer dan drie dagen weg, en mocht geen feestjes geven. Ook stond in zijn contract dat er niet iemand anders in zijn huis mocht zijn bij zijn afwezigheid, op straffe van onmiddellijke uitzetting. Dus hij kon niet even boodschappen gaan doen terwijl zijn vriendin voor de tv bleef hangen.
Nog zo’n vreemde clausule in sommige contracten is dat antikrakers niet zonder toestemming met de pers mogen spreken. Voorts mag je niet antikraak wonen als je minderjarig bent of kinderen hebt. Dit kan schrijnende situaties opleveren als een antikraker zwanger wordt. Zo kan een leegstandsbeheerder altijd wel een reden in het contract vinden om bewoners eruit te zetten.
Om tegemoet te komen aan de kritiek is er in 2010 in Nederland een Keurmerk Leegstandbeheer in het leven geroepen, maar ook dat ligt onder vuur. De gedragscode houdt in dat leegstandsbeheerders betrouwbaar, professioneel, maatschappelijk verantwoord en transparant moeten zijn. Hoe dit gemeten of gecontroleerd wordt, is niet geëxpliciteerd. De rechten van bewoners zijn daarbij vaag en gaan niet ver genoeg: “bij wanprestaties” kan iemand nog steeds zonder pardon uitgezet worden.​

Laatste strohalm?
Antikrakers kiezen zelf voor hun woonvorm en weten in principe waar ze aan beginnen. Maar sommigen hebben geen echte keuze, zeker niet in Nederland. De woningnood is daar veel groter dan in België: de prijzen van huur- én koopwoningen liggen er ruim boven de onze en de wachttijd voor een sociale huurwoning is tussen de zes en acht jaar. Er zijn vakantieparken die vol zitten met mensen die op een woning wachten. Daarnaast kennen vrijwel alle Nederlandse studentensteden een ernstig tekort aan studentenkamers.
Antikraak is dan veel meer dan een bijzondere en avontuurlijke woonvorm. De kritiek richt zich niet op één bepaalde leegstandsbeheerder, maar op het systeem waarin een groeiende groep bewoners zonder alternatief geen huurrechten heeft. Waar mensen in de meest precaire situaties aan het kortste eind trekken, dringt verbetering van het wettelijk kader zich op.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *