De mythe van de blije bijstandstrekker

Pff. Gister weer eens zo’n wanhopige jonge werkloze ontmoet. We praatten en wisten allebei precies waar de ander het over had: afwijzing na afwijzing, geen reden om je bed uit te komen, geen geld voor kleding of vakantie en de toekomst die langzaam uit het zicht verdwijnt.

Mijn gesprekspartner had al een tijd gewerkt, maar moest zijn scriptie nog afmaken. Baan opgezegd, afgestudeerd, daarna kwam hij niet meer aan de bak. Hij heeft nu een tijdelijke klus, en de sociale dienst wil zijn uitkering stopzetten. Voor opnieuw aanvragen geldt een wachttijd van een maand, dus hij bedacht dat hij beter kon stoppen met deze klus. Hoe anders straks de huur betalen?

Ik ben net 28 en heb toch al jaren werkloosheidservaring. Jarenlang heb ik gezocht naar iets wat ik maar niet vond, waar ik geen invloed op leek te kunnen uitoefenen en dat na verloop van tijd een onbereikbaar doel leek: werk. Het gevolg van al die machteloosheid was uiteindelijk complete uitzichtloosheid.

En ik ben niet de enige.

Steekproef: vrienden en kennissen
Een vriend van mij met twee masters en een berg specialistische kennis heeft zijn droombaan bij een grote NGO bemachtigd, maar vrijwillig. Daarvóór was zijn levensplan: een tijdje bijbeunen, tijdje stage lopen voor de werkervaring, dan weer bijbeunen, meer stage lopen, ad infinitum.

Een vriendin werkt als docent en heeft drie minibaantjes op drie verschillende scholen in twee uithoeken van Noord-Nederland. Zij werkt alles bij elkaar meer dan fulltime + zit de halve dag in de bus + is nog bezig met een nieuwe opleiding omdat ze met haar vorige opleiding überhaupt geen werk vond.

Vriend 3 had wel fulltime werk maar met een uitzendcontract. Gevolg: voortdurende stress of de contractjes van drie maanden wel verlengd zouden worden, en constant overwerken om zich maar onmisbaar te maken. Uiteindelijk ging het drie jaar goed, waarna zijn uitzendcontract niet meer verlengd mocht worden. Na een half jaar in de WW en 1000 sollicitatiebrieven werkt hij nu opnieuw bij hetzelfde bedrijf in precies dezelfde constructie. Eeuwige onzekerheid.

Zelf heb ik een jaar gratis gewerkt, voor de werkervaring. Dat was goed en het was fijn om iets nuttigs te doen, maar het was voor die bedrijven natuurlijk vooral erg lucratief en na afloop was er geen baan (zie ook: FNV zwartboek ‘Werken in de bijstand’).

We zijn allemaal bijna 30, maar ons professionele leven staat nog steeds in de startblokken.

Toekomst op stand-by
Als werkloze beland je in een parallel universum. Je begint jezelf te definiëren in termen van vacatureteksten. Je begint je interesses aan te passen aan beschikbare vacatures (veilig verkeer? ja natuurlijk wil ik me daar 40 uur per week mee bezig houden!). Je laat je ambities varen, je zet je leven op stand-by. Je durft niet te verhuizen of op vakantie te gaan. Je bent de hele dag, elke avond en elk weekend bezig met het zoeken van werk.

Een sollicitatiegesprek wordt een reddingsboei, van levensbelang, en wat als je het niet wordt, kun je dat aan? Kun je dan wéér verder gaan, en de dromen vergeten die die nieuwe kans opriep?

Ik heb als door een wonder een freelance baan van 20 uur per week weten binnen te slepen. Dat heeft mijn leven veranderd. De invloed van die twee dagen per week is nog groter dan ik in mijn werkloze wanhoop had kunnen voorzien. Ik leer constant nieuwe dingen, ontmoet mensen, kom op plekken. Ik voel me een nuttige burger, een volwassene. Ik heb een antwoord als mensen vragen wat ik doe (en zoals de werkloze weet: die vraag krijg je om de haverklap). Drie jaar van wegvloeiend zelfvertrouwen haal je niet zomaar in, maar het is groeiende. En tot mijn opluchting is het gevoel van uitzichtloosheid weg. Ik kan niet zeggen dat ik optimistisch ben, maar ergens roept een stemmetje steeds harder: het komt wel goed.

Optie 2: het komt niet goed
Maar dat is niet het einde van het verhaal. Ik denk dat het voor veel jonge mensen helemaal niet goed komt, of dat het voor hen al te laat is, dat de wanhoop het al heeft overgenomen en het zelfvertrouwen weg is. Dat is iets heel ergs.

Mijn vader, 76 jaar oud – alleen basisschool, heeft mij en mijn zusje naar de universiteit gestuurd zodat wij het beter zouden hebben dan hij. Hoge opleiding -> goeie baan. Helaas. Wij blijken de eerste generatie te worden die het niet per se beter gaat krijgen dan hun ouders.

We doe het onszelf natuurlijk ook een beetje aan: we moesten vooral doen wat we leuk vonden en aan zo’n softe alphastudie heb je geen zak. Ik weet het niet hoor. Wij werkloze jongeren zijn journalisten, historici, bedrijfskundigen, juristen, psychologen, office managers, mediawetenschappers, filosofen, advocaten, grafisch vormgevers en architecten. Dat is toch iets waard?

De koppen lezen: de arbeidsmarkt krimpt, zit op slot, moet flexibeler, is ziek, wordt alleen maar krapper. Wat te doen?

Beleid maken
Wat doet de politiek? Bijstandstrekkers culpabiliseren en ze verplicht vrijwilligerswerk laten doen, oh ironie. Er is een wachttijd van een maand voor de bijstand. Je mag pas na een jaar en niet in vakantietijd op vakantie. Je kan gedwongen worden te verhuizen of drie uur per dag te forensen. Je wordt gekort als je er niet representatief uitziet. De WW is ingekort en WW’ers en bijstandstrekkers moeten na een half jaar ál het werk als ‘passend’ accepteren.

Ik snap ook wel dat werkgelegenheid zich niet zomaar laat creëren, en dat je mensen niet moet aanmoedigen de hele dag niks te doen in de bijstand, maar de verantwoordelijkheid van de werkzoekende houdt ergens op als er zo weinig banen zijn en zoveel concurrentie van én werklozen met dertig jaar ervaring én werklozen die gratis moeten werken én van pas afgestudeerden, wat wij ook waren maar inmiddels niet meer zijn. Arbeidsmarkt krap? Werkzoekenden zijn de dupe. Don’t blame us, verdomme.

24 thoughts on “De mythe van de blije bijstandstrekker

  1. Na 8jaar bij de “Sociale Werkvoorziening” te hebben gewerkt , in de Wajong terechtgekomen . In dat Bedrijf was 0,0 ruimte voor wat voor soort opleiding dan ook , stress en kleineringen hebben me kapotgemaakt….. Ben ik dan ook zo’n Steuntrekker die op de zak van een ander leeft . De Britse Punkband NOFX zong het al “No Future for me ” . Voordat een grote groep kanslozen en verguisden met molotov-coctails de rijke wijken intrekken (op muziek van Steen en Spinal) kunnen ze teminste nooit zeggen in zelf-zuchtig Den Haag “Wir haben es nicht Gewüst”.

  2. Beste Loes, zou je deze blog met al de reacties niet eens naar alle regeringspartijen opsturen!! Iedereen zit zowat in hetzelfde schuitje, maar er wordt niets aan gedaan. Het wordt tijd dat de regering eens stappen onderneemt!!

  3. Vreemd genoeg heb ik nog nooit in mijn leven 1 dag zonder werk gezeten. Ja, ik ben techneut en altijd bezig om mezelf nieuwe dingen te leren en daar gaat heel veel tijd inzitten.

    Maar als ik zie wat er bij ons aan “nieuwe lichting” binnenkomt dan zakt de moed me in de schoenen, grote bek, te lui, geen zin in weekend werk of onregelmatige diensten en overuren willen ze al helemaal niet …
    Maar wel na 3 maanden al beginnen over een auto van de zaak en soms zelfs al over salarisverhoging. Prima als ze kennis hebben maar dat hebben ze ook niet, triest wordt ik ervan. En dat moet straks de klanten gaan bezoeken …

  4. En als je 52 bent, jaren met uitval door ziekte/operaties te maken hebt gehad en een sociaal-maatschappelijke transitie hebt doorgemaakt omdat je toch ook wel graag verder wilt leven, blijk je na 25 jaar werkervaring in stevige banen afgekeurd te worden, aan de zijlijn gezet, zonder enige kans op een nog enigszins hanteerbare volwaardige toekomst. Dat je dan nog weet te overleven heeft alleen maar te maken met de capaciteit om je in die situatie te schikken, de ellende en armoede te ondergaan (>70% inkomensdaling in 5 jaar!) en je te richten op die paar zaken die het leven nog een beetje de moeite waard maakt.

    De ellende heeft niets te maken met leeftijd. Dat is nu juist het probleem in het denken over werk. Jeugdwerkeloosheid bestaat net zo min als ouderenwerkloosheid en middelbareleeftijdwerkeloosheid. Er is werkeloosheid en een schreeuwend tekort aan banen omdat de overheid geen beleid maakt om in plaats van een sociaal vangnet te komen met werk. Het werk is er wel maar wordt verdeeld onder vrijwilligers (en binnenkort morele dwangarbeiders) die dan voorzien worden van een minimale uitkering rond armoedeniveau in combinatie met een pakket aan dwangmaatregelen, voorwaarden en eisen. Heb je niet te vreten: voedselband en ‘broodnood’, heb je geen dak boven je hoofd meer: tough luck!

    Dit land is grondig naar de klote geholpen door diegenen die het geld hebben. De verschillen rijk-arm zijn explosief gegroeid net als de fraude gepleegd door mensen met geld (want die hebben daar meer mogelijkheden toe).

  5. Geweldig stuk! Ik kan me als 29-jarige zelfstandige (met alleen een HBO-propedeuse en een WO-propedeuse op zak) zo erg goed verplaatsen in jouw situatie. Ik ken natuurlijk genoeg mensen die werk zoeken, zelf heb ik het samen met mijn collega’s “uit het niets gecreëerd”. Ook dat gaat natuurlijk niet vanzelf omdat je continu nieuwe klanten moet aantrekken. En nee, van ondernemen ga je niet per se meer verdienen dan “gewone” werkenden, je hebt wel veel meer vrijheid (en geen inkomensplafond, mocht het toch opeens heel goed gaan).

    Ik zie trouwens sowieso veel afgestudeerden (tijdelijk) bedrijfjes starten, ook een manier om jezelf aan werk te helpen en/of om relevante werkervaring te krijgen. Levert meer per uur op dus je hebt minder uren nodig en it beats vrijwilligerswerk dacht ik zo. Plus sinds kort kost het registreren bij de Kamer van Koophandel niks meer, BTW kosten mag je aftrekken (dus die nieuwe laptop krijg je opeens met “korting” en de uitgave heet opeens “kosten”).. Er zijn veel leuke non-profit clubjes die je bij het starten van een onderneming kunnen helpen (ikzelf strooi ook graag met tips, find me on LinkedIn :)). Toegegeven, de sociale dienst pakt je inkomsten ook weer af als je nog in de bijstand zit (maar elke euro zelf verdiend geeft alsnog veel voldoening). Een ondernemersprofiel kan ook interessant zijn bij solliciteren omdat je zoveel verschillende dingen moet kunnen naast het beheersen van je vak.

    Ik vermoed dat de arbeidsmarkt voortaan altijd zal vragen om diversiteit, dat je van meerdere markten thuis bent, verschillende opleidingen/cursussen hebt gedaan en werkervaring hebt opgedaan in verschillende sectoren. Als je alleen maar één skillset hebt, of een type diploma, dan zul je altijd minder kansen hebben (hard maar waar). Ook iets om rekening mee te houden zelfs wanneer je WEL werk hebt, omdat vaste contracten steeds meer a thing of the past beginnen te worden. Zo’n opmerking is voor velen mosterd na de maaltijd natuurlijk (nooit te laat om nieuwe dingen te leren echter, vooral zelfstudie m.b.t. ICT heeft zin want die sector vraagt doorgaans niet om diploma’s maar om keiharde kennis), maar het onderwijs zou hier wel es meer op mogen inhaken. Specialisten verdien in onze economie meer geld, maar generalisten komen sneller aan de bak.

    1. Hoi Ennio,

      Grappig, ik moest even nadenken waar ik je ook alweer van kende, maar het moet van mijn blauwe maandag bij 3VOOR12 zijn 🙂

      Ik ben inmiddels ook noodgedwongen een eenmanszaak geworden en dat vind ik maar ingewikkeld! Geloof dat ik alle factuur- en belastingdingen nu redelijk onder de knie heb, maar het opdrachten binnenhalen wil nog niet zo vlotten. Overigens zijn we al vriendjes op LinkedIn, dus ik zal je wat beter in de gaten houden 🙂

      Toen ik werkloos in de bijstand zat was ik trouwens te blut en te depri om aan cursussen te beginnen, maar nu ik parttime werk ben ik een verwoed cursusvolger geworden, inderdaad een goeie tip. Bedankt voor je reactie!

  6. I know that feel bro! Goed stuk en (helaas) heel herkenbaar. Goddank heb ik inmiddels een fijne bijbaan waar ik mezelf net mee kan onderhouden en doe ik daarnaast lekker de dingen die ik leuk vind, ook al is dat vaak onbetaald. We moeten sowieso maar eens af van het idee dat alleen betaalde arbeid waardevol is, en dat je je daar ook nog eens 40 uur per week mee zou moeten bezighouden. Zoveel werk is er nu eenmaal niet en dat is hartstikke mooi; houdt iedereen genoeg tijd over om zijn hond te aaien of wat vaker bij z’n oma op bezoek te gaan. Maargoed, dan moeten ook het beloningssysteem en ons denken over werk en inkomen flink veranderen. Dat is ongetwijfeld nog toekomstmuziek, maar ik denk wel dat ‘onze generatie’ meer over dit soort dingen nadenkt en toch ook al minder bevooroordeeld is wanneer iemand (om welke reden dan ook) niet fulltime werkt. Juist doordat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten, zullen de dingen misschien makkelijker veranderen. Het is een begin!

    1. Nicole! Ik ben fan van jou!
      Eens dat het belang van die 40-urige werkweek overschat wordt. Lees je de stukken van Rutger Bregman ook met zoveel jaknikken?
      Ik ben blij met jouw reactie! Want volgens mij is dit inderdaad de nieuwe status quo waar we het maar mee moeten doen: niemand krijgt meer een vast contract, of de arbeidsmarkt nou aantrekt of niet. Kunnen we daar maar beter op inspelen, als generatie.

  7. Ai, zo herkenbaar dit. Heb zelf al een paar jaar een baan onder niveau, maar gelukkig tussen een leuk team van lotgenoten. En de mogelijkheid om op kosten van de werkgever een opleiding te volgen. Echter zie ik om me heen zoveel vrienden van in de 20 en 30 ploeteren, vacature na vacature afgaan. Afgewezen omdat ze te snel weg zouden gaan, afgewezen om ze teveel nadenken (kreeg eentje letterlijk te horen). En in de Bijstand zitten is ook een ervaring die je ziel breekt als je wél de ambitie hebt om hier zo snel mogelijk uit te komen. Zo kreeg een vriend van me die een onbetaalde stage kreeg aangeboden bij de Provincie met haast 100% kans op een aansluitende baan. Maar mocht niet, want dan ben je niet beschikbaar voor eventueel werk. Wat er uiteraard niet kwam. Voor sommigen begint de economie gelukkig aan te trekken, maar voor velen is het afzien.

    1. Hoi Bart, bedankt voor je reactie!
      Ja, afgewezen worden omdat je te snel weg zou gaan, check. En een vriend van me werd laatst afgewezen omdat hij ‘te kritisch’ was, bij een universiteit nota bene.
      En ik werd een keer afgewezen omdat de werkervaring die op mijn CV stond niet van een ‘echte baan’ was, maar ‘slechts’ van werkervaringsplaatsen, en ze beschouwden dat als ‘liegen’.
      Anyway. Veel succes!

  8. Ik ga hier een echte reactie op schrijven. Maar ik heb zoveel te vertellen, dat ‘t even moet wachten voor die klaar is. Maar ik moet al wel even kwijt dat ‘t een geweldig ‘spijker-op-de-kop-stuk’ is. Het herinnerde me er aan waarom ik naar Mali ben ‘gevlucht’. Het hele nare bijstand gevoel kwam terug.

  9. Hallo Loes,

    geweldig stuk, mooi samengevat. Ben dan wel een (ondertussen) 45jarige HBO opgeleide Jongerenwerker met ruim 20jaar ervaring….maar sinds 2008 vanuit 3x jaarcontract buiten de sector….(werkloos….jaarcontract…werkloos…etc)…& 2x proefplaatsing via UWV…( je uit de naad werken om na 11weken vervolgens te horente krijgen dat je toch niet helemaal de persoon bent die men zoekt…@#$%&^%$ ..kels) bezig geweest met het uitbouwen van mijn hobbybedrijfje.
    Ook de keuze gemaakt om alleen maar (freelance)klussen aan te pakken die, of een uitdaging zijn of gewoon leuk (zonder direct te kijken naar beloning)
    Hier wel een hypotheek en een paar leuke kinderen, maar ook een PraktijkVerpleegkundig inkomen die mij veroorlooft om deze keuze te kunen maken want dat uitzichtsloze solliciteren op alles wat maar enigzins passend lijkt (vaak zonder een reactie) werd ik alleen maar depressief van (ook van het UWV overigens)

    Uitermate arm maar wel “happy” als Papa, Huisman, Webshop-eigenaar, Bromfietsreparateur, , Coach, PGB -begeleider & Jongerenwerker (vrijwilligerswerk)

    1. Hoi Klaas-Jan, bedankt voor je comment! Ik schreef dit blog vanuit mijn perspectief maar ik weet dat niet alleen jongeren eindeloos solliciteren. Wat goed dat jij de depressie voorbij bent en nu doet waar je gelukkig van wordt! Daar gaat het tenslotte om in het leven 🙂 Succes met alles!

  10. Fijn dat een oud-klasgenoot herkent wat zovelen herkennen. Gelukkig niet echt werkloos geweest, maar wel baantjes aangenomen die je eigenlijk als 18jarige wil doen. En na een opleiding journalistiek uiteraard niet aan het werk komen (beloftes van de opleiding toen ik 5 jaar voor mijn afstuderen daarbij kreeg bleken niets waard, net als de opleiding uiteindelijk), na een tijd toch nog een vrij leuke baan te hebben gevonden was het klaar daar. Dromen volgen of toekomst plannen? Dan maar opleiding tot docent, nog maar de laatste jaren lenen want huur wordt niet vanzelf betaald. Nu geen lening meer en die 10 uur per week bij een huiswerkinstituut is niet voldoende. Maar gelukkig nu wel lastminute een baan in het onderwijs gevonden. Ik ben blij met werk maar vooral dat de onzekerheid weg is. Want die is moordend. Vooral als vriendlief ook tijd werkloos was en er een kind op komst is. Veel succes met het vinden van een (droom)baan! Ik en veel van onze leeftijdsgenoten zullen je niet veroordelen om deelse werkloosheid

    1. Hoi Jitske, wat leuk om van je te horen maar wat een naar verhaal! Herkenbaar ook, ik ken veel mensen die uiteindelijk “dan maar” docent zijn geworden.
      Is je nieuwe baan leuk?
      Gefeliciteerd met je zwangerschap 🙂

      Ik denk wel eens goddank heb ik nog geen kind en geen huis en geen labrador! Maar ik denk ook wel eens: hoe moet ik ooit genoeg financiële zekerheid hebben om dat soort stappen te kunnen nemen :/

  11. Een goed en een mooi artikel, over een zeer vervelend onderwerp. De regels zijn echt absurd. Mensen die wel willen werken, die komen niet of nauwelijks aan de bak. En mocht het het zo zijn dat je wel iets kan krijgen, dan is het vaak ook nog onder je niveau. Maar je moet gewoon. En als het inderdaad zo is dat je gewoon niets kunt vinden, dat bedrijven je te ambitieus vinden wanneer je op een lagere functie solliciteert en/of op je eigen niveau niet kan/mag bewijzen heb je gewoon een probleem. Waar ik dan ook nog een vreselijk probleem vind, is dat ik hier mensen in mijn omgeving heb, die wegens teveel gebruik van alcohol afgekeurd zijn voor werk en gewoon van een uitkering verder mogen leven. En als je ze dan boodschappen ziet doen, dan staan ze vooraan bij het Euroshopper bier. Dit zijn dan mensen die niet willen werken en die krijgen de rest van hun leven een uitkering. Mensen die dan willen werken, die moeten maar gekort worden of henzelf maar zien te redden. Op de politiek hoef je inderdaad niet te rekenen. Die zijn alleen maar bezig om hun eigen broekzakken te vullen met hun ministersalarissen. En wanneer hun functie er op zit, dan worden ze ergens directeur van een groot bedrijf. Waarom zou de politiek dan ook zich druk moeten maken wanneer iemand geen uitkering krijgt? Het gaat niet om hunzelf.

    Loes ik vind het een geweldig artikel. Kom maar op met de volgende !!

    1. “Te ambitieus”! Prachtig, die kende ik nog niet. “Overgekwalificeerd” ben ik wel al geweest.

  12. Gekke reactie die dit nog steeds bij me oproept: Ik hoor bij dit lijstje van studenten met softe alpha studie, heb mijn laatste jaren als student doorgebracht tussen erg goede studenten met geen baan of banen ver onder niveau, en ben hiervan in de stress geschoten. Dus alvast voor mijn afstuderen gezocht en per ongeluk in het proces van wennen aan afwijzing en leren solliciteren aangenomen op mijn droombaan. En ik lees je artikel en krijg wederom de herkenbare buikpijn van “ohjee, het gaat niet goedkomen met me.” Ik ben me er zo van bewust dat ik de uitzondering bent dat ik even was vergeten dat ik niet meer bang hoef te zijn.

      1. Mijn moeder ook laten lezen, ze schrok er ook van en had inderdaad een “ohja” momentje, waarom ik dus inderdaad niet eerst ging afstuderen voor ik moest solliciteren.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *