Hoop op de schroothoop

Op een brainstorm met jonge journalisten/boeddhisten kwam iets geweldigs ter sprake: een soort club van hun paard gevallen milieuridders, die niet meer geloven dat het goed komt met de wereld. Mijn hele hoofd lag ervan overhoop. In een week tijd gleed ik van naïeve pieken naar cynische dalen om ergens op de hellingen van de keiharde realiteit te eindigen.

Ooit had ik groene alternatieven voor alles. Ik gebruikte geen cosmetica en schoonmaakmiddelen meer, ik vrijwilligde op idealistische biologische boerderijen, werkte bij een natuurvoedingswinkel en droomde van een strobalenhuis met een waterput ernaast.

Ik weet niet wanneer het cynisme toesloeg. Steeds maar weer hoorde ik dingen als “de politiek moet NU in actie komen anders is het te laat”, en steeds gebeurde er niets. De gedachte dat het nu toch echt wel een keer serieus te laat is, had zich in mijn hoofd genesteld.

Too little too late
Het smelten van de poolkappen en de plastic soep en het kappen van de regenwouden, wat doe je er in hemelsnaam aan? Ik ben vegetariër maar nu wordt voor mijn soja het regenwoud gekapt en bovendien, het is ook hypocriet om wel de zuivelindustrie te blijven sponsoren dus beter word je veganist, en hoe meer je weet hoe duidelijker het wordt: je kunt het gewoon niet goed doen.

Ik doe nog steeds overal het licht uit en probeer mijn afvalproductie te verminderen enzo, maar dat is meer vanuit vage ethische motivatie dan dat ik denk de wereld ermee te zullen redden, zoals ik ooit vol vurige naïviteit wel dacht.

Het is niet leuk te vertoeven in de cynische hoek. Vechten tegen de bierkaai is zwaar, maar alle hoop laten varen is ook gewoon kut. Ik had niet door dat je met een instelling als ‘het is te laat’ heus nog wel iets kunt. Enter het Dark Mountain Project, opgezet door milieuactivisten die niet langer tegen zichzelf wilden liegen: milieucampagnes werken niet, en we gaan de wereld niet redden. De achterliggende gedachte is lichtelijk boeddhistisch: het draait om het accepteren van de situatie zoals die is, hoe vreselijk ook.

De mythe van onze beschaving
Nee, dat Dark Mountain Project zou wel eens echt iets voor mij kunnen zijn. Het project bestaat uit een groep schrijvers en kunstenaars die pessimistisch zijn over de ecologische, sociale en financiële toestand in de wereld. Het project wil antwoorden formuleren op die toestand, hem erkennen in plaats van negeren.

Volgens Dark Mountain is onze beschaving aan het omvallen. Dat komt omdat hij is gebouwd op twee mythes: de mythe van vooruitgang en de mythe van de natuur. “The first tells us that we are destined for greatness; the second tells us that greatness is cost-free.” Dat we überhaupt het woord ‘natuur’ hebben, dm book laat al zien hoe wij mensen buiten en boven de rest van de wereld denken te staan. Het project is een pleidooi tegen ons antropocentrisme (een waardensysteem dat de mens centraal stelt), en voor een ecocentrisch wereldbeeld waarin de natuur centraal staat, met de mens als deel daarvan.

Het Dark Mountain Project zegt dat ons beschavingsverhaal niet meer dan dat is: een verhaal. De kunstenaars willen nieuwe verhalen schrijven, die passen bij deze tijd van ineenstorting. Ze noemen dat: uncivilised art. Met de veranderingskracht van verhalen en beelden willen ze ons wereldbeeld doen verschuiven, “puncture humanity’s sense of self-importance”, zo zegt hun manifest.

Cynisme < realisme
Nu heb ik dit blog een weekje laten liggen, om vervolgens te vervallen in doemdenkerij en nihilisme. De wereld gaat toch naar de klote! was mijn mantra deze week. Maar dat doemdenken is niet echt goed voor mij en past ook niet zo bij me als ik dacht. Wat voor zin heeft het om een sociale (feministische) strijd te voeren als je tegelijkertijd gelooft dat de aardbol ons binnen afzienbare tijd niet meer zal kunnen huisvesten? Het klopt niet. Ik denk ook niet dat het Dark Mountain Project wil zeggen dat we allemaal maar in zwart nihilisme of grenzeloos hedonisme moeten vervallen.

Dark Mountain ziet hoop in zijn acceptatie van de harde werkelijkheid. Hoe? Door ons verhaal te veranderen dus, de betekenis van ons mens-zijn ter discussie te stellen. Door af te rekenen met onze illusies van controle, het meten is weten, de beloftes van groei, vooruitgang en menselijke overwinning. Door uncivilisation: ont-beschaving.

(Schroot)hoop
Een beetje vaag blijft het wel. Het doet me denken aan Occupy Wall Street. Ook daar zag je dat er geen vertrouwen was in politici en grote bedrijven, die waren juist deel van het probleem. Ook daar zag je dat er geen concrete oplossingen waren, maar wel een dialoog, een nieuwe gemeenschappelijkheid, een bewustwordingsproces. Het thema van economische ongelijkheid staat nu ferm op de maatschappelijke agenda. Misschien kan Dark Mountain ook zo’n bewustwording tot stand brengen.

Er is geen hoop in collectief zelfbedrog. Wel in het onder ogen zien van de harde waarheid. Dat is niet cynisch, maar realistisch. De hoop schuilt in het inslaan van nieuwe wegen, in nieuwe collectieven, in samen rouwen om wat verloren is en in bouwen op de ruïnes.

Maar goed, even concreet nu. Als ik mijn afval blijf scheiden, is dat dan louter zelfbedrog? Ik denk het toch niet. Het radicaal accepteren van de realiteit betekent niet dat je niet voort kunt gaan en goed kunt doen.

Foto: Kim Goldberg

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *