Kunstenaars vinden origineel onderdak

Greet Vlegels van Studio Start huurt onverhuurbare gebouwen voor een lage prijs, om ze in te richten als atelierruimte en door te verhuren aan kunstenaars. Hiermee biedt ze een oplossing voor leegstand en verkrotting én maakt ze betaalbare werkruimte mogelijk voor kunstenaars en startende creatieve ondernemers.

​Greet Vlegels houdt kantoor in de oude sasmeesterswoning, die ze deelt met een aantal kunstenaars van AIR Antwerpen. Studio Start is in 2008 voortgekomen uit de cel atelierwerking van het NICC (belangenbehartigers voor beeldende kunstenaars). Studio Start voorziet in een behoefte. Enerzijds verraadt de wachtlijst met kunstenaars een grote vraag naar betaalbare ateliers. Anderzijds biedt Studio Start een oplossing voor eigenaren van leegstaand vastgoed: die kunnen zeker zijn van huur op de lange termijn en hoeven geen leegstandsbelasting te betalen. Greet Vlegels: “De crisis helpt, er komen buurtwinkels leeg te staan, en scholen. Er lopen nu acht projecten met in totaal 96 kunstenaars en creatieve ondernemers.”

De ateliers die ze aanbiedt kosten €2,50/m2 per maand voor kunstenaars en maximaal €3,50/m2 voor creatieve ondernemers, exclusief nutskosten. De meeste ateliers hebben een omvang van zo’n 50m2. Voor het beheer van de gebouwen ontvangt Studio Start een subsidie die de kosten net dekt.

Alleen professionals
De meeste kunstenaars die bij Studio Start een atelier huren, zijn al een tijdje afgestudeerd. De behoefte aan een eigen atelier wordt volgens Greet Vlegels pas dringend als mensen een relatie krijgen, of gaan samenwonen. Maar eigenlijk vindt zij dat kunstenaars de stap naar een eigen atelier veel eerder zouden moeten zetten. “Als kunstenaars hun atelier los van hun privé koppelen, kunnen ze veel professioneler werken. Ze worden zelfstandiger, kunnen opdrachtgevers in stijl ontvangen en kunnen zo beter doorbreken.” Selectie van huurders gebeurt niet op basis van hun artistieke kwaliteiten, maar op basis van hun professionaliteit. Hebben ze al geëxposeerd, hoe groot is hun portfolio, hebben ze een visie?

Avant-garde
De missie van Studio Start is om op lange termijn kunstenaars in de stad houden. Ze studeren hier, maar vertrekken na hun afstuderen als ze geen betaalbare werkruimte vinden, of als er geen levendige kunstscene is. Greet Vlegels: “De avant-garde komt uit Antwerpen, die moeten we zien te behouden, ook al levert dat niet meteen financieel gewin op.” Ze vindt dat Studio Start de beste ondersteuning geeft die je als stad aan kunstenaars kunt geven, beter dan subsidie, beter dan startersplannen. “Ook kunstenaars moeten leren over financiën, ook aan het begin van hun carrière. Met onze subsidie kunnen we de ateliers opstarten, de huur aan de eigenaar wordt daarna door de kunstenaars zelf betaald.”

Plek in de stad
Greet Vlegels ziet dat haar huurders indirect ook wat voor de buurt kunnen betekenen. “Eén keer in de twee jaar organiseren we de Open Studio’s. Kunstenaars organiseren ook zelf tentoonstellingen, en een nieuw pand wordt altijd feestelijk geopend.” Kunstenaars verhuizen ook wel naar de buurt om dichter bij hun atelier te wonen, zoals in Merksem is gebeurd: “Daar zijn we de stad aan het vergroten. Als we al aan stadsontwikkeling doen, dan is het daar.”

Concurrentie
Studio Start is niet alleen in haar zoektocht naar leegstaand vastgoed. Er is concurrentie van andere vastgoedbeheerders zoals Camelot, die volgens Greet Vlegels in vergelijking met Studio Start soepeler zijn naar eigenaren, en wat minder soepel richting hun bewoners. Ook is er een zekere concurrentie van soortgelijke initiatieven als Studio Start, zoals de Winkelhaak en co-workingplekken. Greet vindt dat jammer. Het liefst zou ze met alle soortgelijke initiatieven om de tafel gaan zitten, want het maakt haar niet uit wáár iemand werkruimte vindt, als haar wachtlijst maar kleiner wordt.

Haantjeslei 60
Een van de projecten van Studio Start bevindt zich aan de Haantjeslei. Het pand ziet er van de buitenkant niet uit alsof het moeilijk verhuurbaar is. De glazen voorgevel lijkt nieuw en de ruimte erachter nogal klein. Maar eenmaal binnen blijken we ons in het voormalige magazijn van een elektricien te bevinden: erg hoog, en erg diep. Studio Start heeft een contract van vijftien jaar met de eigenaar. Het magazijn huisvest acht ateliers, die er door Studio Start ingebouwd zijn.
In één daarvan werkt fotografe Michèle Matyn. “Het is wel gehorig,” zegt ze, “maar daarom zitten er ook alleen schilders, fotografen en ontwerpers in deze ateliers. Studio Start denkt daar wel om.” Het atelier is groot en licht. Bij de deur staat expositiemateriaal. Aan de bar in het midden komen haar buren vaak aanschuiven voor koffie. In de andere helft van de ruimte staat een werktafel. Er is ook een zoldertje ingebouwd, met een bureau en een zithoekje. Van bovenaf kan Michèle met een andere blik naar haar werktafel beneden kijken. Handig, omdat ze ook vaak installaties maakt van haar foto’s.
Michèle schenkt een limonadeglas vol koffie en vertelt dat ze hier nu twee jaar werkt. Daarvoor werkte ze vanuit huis, maar dat werd vervelend. “Als je thuis werkt, kun je je niet afsluiten voor je werk, je kunt altijd méér doen. Alles ging door elkaar lopen.” Haar atelier is een aparte mentale ruimte waar ze in een “instant-concentratie” komt. “Je ziet het ook aan mijn kunst: je maakt werk naar de plaats waar je werkt.” Eerst werkte ze veel op locatie, was de ze helft van de tijd op reis met het inklapatelier dat ze zo in haar gestripte auto schoof. Haar werk is nu groter en anders, “omdat er nu plek is”.
De aanwezigheid van de andere kunstenaars is prettig. “Het is fijn dat mensen soms rond je eiland komen kijken.” Naast de acht kunstenaars is er ook een collectief van jonge grafische ontwerpers in het pand gehuisvest: de Wereld der Indianen. Michèle loopt er even binnen en maakt een praatje. Greet Vlegels prijst het collectief: de Indianen hebben volgens haar nog altijd dezelfde vrijheid als toen ze student waren. Ze maken geen compromissen. “Dat is een manier van werken waar we naartoe moeten: doen wat je graag doet. Dat is waarop een stad moet draaien: samenwerken, dynamiek.”

Michèle wil nog wel even blijven in haar warme, lichte atelier. “Studio Start voelt heel goed. Als er iets mis is, wordt het snel opgelost. Ze organiseren ook dingen, zoals de Open Studio’s. Zo wordt de drempel kleiner tussen de ateliers en de omgeving, en tussen het publiek en de kunst. Het is goed dat ’t Stad dat verdedigt.”

​​Ridder van Parijsstraat 18
Michelle Coenen houdt met de vzw AmuseeVous kantoor in een oud schooltje in Merksem, op de begane grond in een van de klaslokalen. “Dit gebouw is pas sinds januari 2012 atelierruimte. Het was een bouwval, Studio Start heeft het rudimentair opgeknapt. Er zitten nu zestien ateliers in, en dit kantoor.” Op het courtje, waar nog roodgeverfde bankjes staan, wordt in de zomer koffie gedronken.
“AmuseeVous bestaat sinds 2003. De vzw wil enerzijds jongeren ervan bewust maken dat musea tof zijn, en wil anderzijds ook musea ervan bewust maken dat jongeren best geïnteresseerd zijn in cultuur, dat het geen enge wezens zijn.” Het begon met een groep van drie jongeren die voor Rock Werchter uitzocht of jongeren ook voor andere vormen van cultuur te interesseren zouden zijn. Daar is de polsbandjesactie uit voortgekomen: iedereen met een toegangsbandje van Rock Werchter mocht gratis naar het museum. Die actie is een paar keer herhaald, daarna werd dat omgezet in een vaste museumentree van €1,- voor alle jongeren. AmuseeVous organiseert bijvoorbeeld ook de zogenaamde Kotroute in studentenkoten: “Mensen kunnen van kot naar kot hoppen en kunst van jonge kunstenaars bekijken.”
AmuseeVous wil zich als organisatie in de toekomst meer op de achtergrond gaan houden en musea meer gaan helpen om dingen voor jongeren te organiseren, in plaats van zelf organisator te zijn. Ook wil Michelle proberen meer geld te verdienen. “Ik ben principieel tegen teveel subsidies, daar word je lui van. Het is ook zoveel leuker als je kunt zien dat mensen appreciëren wat je doet. Mensen raken ook meer betrokken bij kunst als ze ervoor betalen, het maakt ze trots: dankzij mij staat dat kunstwerk daar.” Michelle heeft gelijk gekregen: de Kotroute is sinds vorig jaar niet meer gratis, en er kwam meer volk dan ooit. “Zo zie je: iets wat waardevol wordt geacht, blijft bestaan.”
AmuseeVous is de eerste vzw in een pand van Studio Start. Michelle vindt het een goed idee om passief en actief cultuuraanbod samen te zetten. “Het is een leuke mengeling van creatief ondernemen en kunstenaarschap.” Ook Michelle heeft eerder vanuit huis gewerkt, maar werk en privé raakten teveel vermengd. “Hier ga je echt heen om te werken. Dat is ook voor de kunstenaars heel belangrijk. Het bohémien-idee van lekker de hele dag met kunst bezig zijn, werkt niet echt.” In het atelier kunnen de kunstenaars hun materiaal kwijt, met elkaar overleggen en elkaars gereedschap lenen. Het concept van Studio Start vindt ze ideaal: “Een leegstaand gebouw wordt opgeknapt en lééft tenminste. Er kunnen geen leidingen meer bevriezen, er worden geen ramen ingegooid. Er hangt een creatieve sfeer, dat is heel plezant.”

 

Lees deel drie: België stapt aarzelend in Nederlandse antikraak >>

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *