Roadtrip naar politiek bewustzijn

Gepubliceerd in Dei Facto 4(1), herfst 2011

Zaterdag 15 oktober begon Occupy Amsterdam, Neerlands eerste versie van Occupy Wall Street. Het begon voor ons als een lolletje. Een spontane roadtrip met twee buurmannen in een klein roze autootje. Maar eenmaal op het Beursplein was de lol er wel af. Het greep me naar de keel. Zodanig dat ik dacht dat iederéén sympathie voor de Occupy-beweging zou voelen, maar dat blijkt niet het geval. Daarom in dit artikel meer over de beweegredenen en doelen van de Occupy-beweging.

​Hoe begon het?
Het begon op 15 mei 2011 in Spanje met de protesten van de Indignados (letterlijk: Verontwaardigden), die geïnspireerd waren door de revolutie op het Tahrirplein in Caïro en door het revolutionaire pamflet ‘Indignez-vous!’ van Frans oud-verzetsstrijder Stéphane Hessel. In Spanje, waar de jeugdwerkloosheid 46% is, gingen mensen de straat op en bezetten hun pleinen om te protesteren tegen hun slechte economische situatie, de uitwassen van het kapitalisme en het falen van de politiek. In Griekenland waren soortgelijke protesten uitgebroken.

Op 17 september zette het protest zich voort met een demonstratie op Wall Street in New York, met dezelfde redenen: de inhaligheid van de financiële sector, de economische ongelijkheid en politieke corruptie. Occupy Wall Street is bedacht door het Canadese anti-consumentismeblad Adbusters (zie poster) en het nieuws over het plan verspreidde zich als een lopend vuurtje via internet. De Occupybelangrijkste slogan van het protest: “We are the 99%”, versus de 1% van de bevolking die het overgrote deel van het geld en de macht in handen heeft.

Sinds die demonstratie voor de beurs houden de demonstranten het Zuccotti Park vlakbij Wall Street bezet. Ze houden protestmarsen door de stad, doen aan guerrillatheater en discussiëren over de redenen van hun protest en hoe het anders zou kunnen. Ze overleggen in Algemene Vergaderingen waar beslissingen worden genomen volgens consensus en organiseren zich in werkgroepen voor eten, schoonmaak, EHBO, kinderopvang, mediateams etc. Het protest heeft navolging gekregen in tientallen andere Amerikaanse steden. Die protesten zijn in sommige steden met geweld beantwoord. In New York zelf zijn tijdens een protestmars op 1 oktober over de Brooklyn Bridge 700 mensen opgepakt.

Op 15 oktober 2011 vond de eerste internationale actiedag van de Indignados plaats in de vorm van Occupy Brussel, Rome, Londen, Amsterdam…: honderdduizenden mensen in ruim 950 steden in 82 landen bezetten hun beurspleinen.

Cynisme
In de Amerikaanse media werd er eerst laconiek en later cynisch gereageerd op Occupy Wall Street (OWS): het zou een stel luie hippies zijn, dat het wel een leuk feestje vond om de verveling te verdrijven. Ook zouden ze geen idee hebben wat ze daar precies deden: zonder leiders, zonder eenduidige mening over de reden van hun protest en zonder doel. In Nederland verschijnen soortgelijke berichten in de pers. Sommige van die berichten laken de ‘anti-kapitalistische boodschap’ van de Occupy-beweging of benoemen de hypocrisie van de idee ‘het systeem’ omver te moeten werpen.

Toch denk ik dat Occupy Wall Street wel degelijk serieus genomen mag worden. Allereerst: de beweging is niet onverdeeld antikapitalistisch en tegen ‘het systeem’. De meeste geluiden richten zich eerder tegen de uitwassen van het kapitalisme en willen het systeem omvormen. Ook bestaat de groep demonstranten niet alleen uit werkloze hippies en krakers: het zijn veelal hogeropgeleide mensen van alle leeftijden, waarvan de meerderheid zich politiek onafhankelijk noemt: studenten, werkenden, werklozen, ouders, kinderen, veteranen en gepensioneerden.

Die verscheidenheid van mensen, redenen en doelen is geen zwakte maar de juist kracht van de beweging. Occupy Wall Street is een post-politieke beweging van people empowerment die zich niet laat lezen als een boek met een begin en een ontknoping, maar meer als het internet: het is een afspiegeling van onze 21e-eeuwse gedecentraliseerde netwerkcultuur. Het is een proces, en in de loop van dat proces heeft de beweging wel weten te verwoorden waarom ze verontwaardigd is en wat het doel van haar protest is (zie hieronder), ondanks de complexiteit van de problemen.

Er is inderdaad geen leider en ook dat is niet kwalijk. De beweging is horizontaal georganiseerd en wil bottom-up invloed uitoefenen, volgens het idee van directe democratie. Men voelt zich als generatie onrechtvaardig behandeld en spreekt met de stem van die generatie. Het gaat om echt gevoelde verontwaardiging die collectief tot uiting komt.

Waarom zo verontwaardigd?
De demonstranten zijn boos om de groeiende economische en sociale ongelijkheid. Heel concreet richt de verontwaardiging zich tot de financiële wereld. Door al te risicovolle en winstbeluste praktijken van de banken, resulterend in de financiële crisis van 2008 na de val van Lehman Brothers, is iedereen gedupeerd geraakt behalve de banken zelf. Schrijnend is dat er sinds 2008 nauwelijks iets veranderd is: de financiële wereld is slechts mondjesmaat gereguleerd en de ingevoerde regels zetten weinig zoden aan de dijk. Bankiers krijgen nog steeds topsalarissen en hoge bonussen, terwijl de bevolking erop achteruit is gegaan en de banken met belastinggeld gered zijn.

Het gebrek aan regulering is een verwijt aan de politiek. De verontwaardiging over de financiële crisis gaat hand in hand met woede over corruptie in het politieke spel, waarin de stem van de rijken zwaarder weegt dan die van de sociaal zwakkeren.

Verder zijn het de concrete gevolgen van de financiële crisis die mensen verontwaardigd maken: de schulden die niet afbetaald kunnen worden, de groeiende armoede, het verdwijnen van pensioenen, verloren huizen, de werkloosheid, lage lonen en slechte arbeidsvoorwaarden, het gebrek aan betaalbare gezondheidszorg, de bezuinigingen op onderwijs, zorg en milieu. (Daarnaast zijn er nog tal van persoonlijke redenen voor mensen om te komen: de prijs van het onderwijs, racisme, discriminatie van vrouwen en homo’s, marteling, de doodstraf, police brutality, censuur, oorlog en het budget daarvoor, milieuproblemen etc.).

Dus wat zijn de doelen van Occupy Wall Street? Nationalisatie van de banken, of in ieder geval regulering: ‘traditionele’ banken van zakenbanken scheiden, de bonussen aan banden leggen, meer eigen vermogen verplichten, de banken belasting laten betalen en meer toezicht op financiële producten opleggen. En: hogere belasting voor de rijken. Een politiek die haar verantwoordelijkheid neemt en die niet corrupt is. Werkgelegenheid en goede arbeidsvoorwaarden. Goed en betaalbaar onderwijs en dito gezondheidszorg. Een einde aan armoede. Kortom: bestaanszekerheid en gerechtigheid.​​​​​

Persoonlijke noot

Ik maak me enigszins zorgen dat hier soortgelijke dingen gebeuren als in de VS. Bezuinigingen op de zorg, het milieu en sociaal zwakkeren. Het onderwijs dat steeds duurder wordt. Onaangetaste privileges voor de rijken. Dalend vertrouwen in de politiek. Ik voel me ook deel uitmaken van de 99%. Ik ben jong, hoger opgeleid, heb een studieschuld die blijft oplopen en ik ben al een jaar op zoek naar een baan. Ondertussen werk ik voor een mager loon als postbezorger, waarvoor ik geen vast contract kan krijgen omdat ik juist ben aangenomen als vervanger van die vaste contracten, die er na 30, 40 jaar trouwe dienst werden uitgewerkt zodat mijn collega’s hun inkomen, hun huizen en het grootste deel van hun leven en identiteit verloren. Alles komt opeens wel erg dichtbij.

Daarom blijf ik betrokken bij de Occupy-beweging, of ik nou op het Beursplein sta of niet. Want ik heb hetzelfde gevoel van uitzichtloosheid en verontwaardiging en ik ben het eens met haar doelen. En ook ik heb mijn persoonlijke redenen. Ik wil de demonstranten op Wall Street en in de rest van de wereld laten zien dat ik ze steun in hun strijd voor rechtvaardigheid. Ik wil met mensen ideeën uitwisselen, kennis opdoen en de dialoog bevorderen. Ik wil deel uitmaken van een nieuwe collectiviteit. Deze beweging geeft mij hoop en ik wil hoop uitdragen. En ik vind dat deze beweging de basis van de democratie uitdraagt: het volk heeft een stem en het volk spreekt. Laten we luisteren naar de 99%.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *