De hypocrisie van antiseksisme als racistisch stokpaardje

Hallo Keulen, wtf? Honderd vrouwen aangevallen, aangerand, beroofd en verkracht tijdens oudjaar. Vooral de verdenkingen dat het een geplande aanval zou zijn geweest, zijn zorgwekkend. Wat was het motief dan, vraag je je af. Vrouwen hun plaats wijzen, ze laten merken dat ze niet welkom zijn in de publieke ruimte? Of ontbreekt er een motief, was het gewoon een uiting van diepgaande misogynie of eerder een soort collectieve waanzinnige dronken geilheid?

Het is speculeren en aangezien we nog maar weinig weten van de daders, kunnen we niet veel meer zeggen dan dat deze gebeurtenissen vreselijk schokkend zijn. Maar: ook de reacties erop zijn schrijnend. Want oei, de daders zouden van “Noord-Afrikaanse of Arabische afkomst” zijn. Buitenlanders! Migranten! Vluchtelingen! Koren op de molen van de xenofoben die zich verzetten tegen de komst van vluchtelingen. Ze verkrachten onze dochters immers, zo blijkt maar weer.

Typisch: vrouwen vertellen steeds al over aanranding, bedreiging en verkrachting, en de microagressies waar ze iedere dag mee dealen, maar veel ophef levert dat meestal niet op. Maar nu de schuld aan de Ander kan worden gegeven, is er consternatie alom. Kan het westen eens de hand in eigen boezem steken? We vergeten graag dat de overgrote meerderheid van verkrachtingen plaatsvindt door een bekende – door een oom, een vriend van de familie of een buurman. We vergeten dat rape kits gewoon op de plank blijven liggen en dat er bijna nooit een verkrachter wordt veroordeeld. En daarbij vergeten we voor het gemak ook even dat de meerderheid van de vermoorde vrouwen door hun partner of ex-partner om het leven werden gebracht.

Het seksisme, dat hier door de Ander zo pijnlijk voor het voetlicht wordt gebracht, zit ook nog altijd in onze eigen cultuur ingebakken. Het is alleen meer verscholen, wat het des te moeilijker te bestrijden maakt. Want zijn dit dan geen volkomen ingeburgerde ideeën in onze maatschappij? Dat een meisje dat veel seks heeft een slet is. Dat je een hoer niet kunt verkrachten. Dat mannen altijd seks willen. Dat verkrachting binnen een relatie niet bestaat. Dat je als meisje de verantwoordelijkheid hebt om verkrachting te voorkomen door je zedig te kleden en keurig te gedragen. “Kijken hoever je kunt gaan,” zei mijn huisgenoot net, dat is wat jongens wordt geleerd dat seks is.

Voor verkrachting is maar één oplossing: mensen leren dat ze niet moeten verkrachten. Dus ja: cursussen voor nieuwkomers over hoe we hier in het westen met vrouwen omgaan, die lijken nodig. Het klopt dat nieuwkomers waarschijnlijk heel andere dingen hebben geleerd over man-vrouwverhoudingen dan wij. Het hierop instellen van educatie en beleid is dringend geboden.

Maar wat ook hoognodig is, is dat we niet langer de ogen sluiten voor ons seksisme in eigen kring. Dat begint bij onze kindertjes (álle kindertjes), die op school meer en betere voorlichting moeten krijgen over seks, genderkwesties en seksualiteit, over grenzen en consent.

Want het heersende idee dat Hullie de barbaarse verkrachters zijn en Wij de grote verlichters is onnoemelijk hypocriet. En het laat nog maar eens zien waar we staan: vrouwenrechten zijn vooral interessant als ze als stokpaardje voor de eigen racistische agenda kunnen worden gebruikt. Het probleem van seksisme in onze samenleving zal hierdoor niet worden opgelost, integendeel. Door de Ander met de vinger te wijzen, kunnen we alleen maar méér de ogen sluiten voor het seksisme dat in de eigen gelederen broeit.

Wij overdrijven niet: hear us roar

Shit is aan in België. Eindelijk is er een dialoog over seksisme en catcalling op gang gekomen. Hoog tijd! En omdat ervaringen van vrouwen met seksuele intimidatie in deze dialoog nog steeds worden afgedaan als ‘gejammer’, voeg ik mijn stem toe aan het tegengeluid.

Yasmine Schillebeeckx schreef op 8 maart (Internationale Vrouwendag) een opiniestuk over street harassment in De Morgen: Mijn naam is niet Hey Sexy. Reacties: begrip en herkenning van veel vrouwen, verontwaardiging bij veel mannen. Yasmine is arrogant, intolerant, zelfmedelijdend, moet zich er ook niet naar kleden, “mag van geluk spreken dat de mannen hier zich niet gedragen zoals de mannen in India”. Ik zou meer voorbeelden kunnen geven, maar van het lezen van al die comments word ik droevig.

Ook twee voldane oudere blanke mannen van De Morgen schreven een reactie, waarin ze basically zeiden dat die Yasmine niet zo moet zeiken. Dixit Marc Didden: “In het algemeen vind ik toch dat in de werelden waar ik mij bevind (en dat zijn er nogal wat), de vrouw an sich niet met minder egards benaderd wordt dan andere menstypes.” Hmm. In het algemeen? Vind ik toch? De vrouw an sich? Menstypes?? Kan het nog duidelijker zijn dat Didden geen idee heeft waar hij het over heeft, in hoeveel ‘werelden’ hij zich blijkbaar ook bevindt?

Dan de eloquente Guido Everaert: “U kunt met zijn allen de boom in met dat soort ‘gendercorrect’ denken, ik ben daar te simpel voor. Het enige wat ik wil doen is aardig en correct zijn.” Amai, aardig en correct ok, maar een keertje luisteren, ho maar. Dus de shit is aan. Wij leggen het nog maar eens een keer uit.

///

Ik schreef al eerder hoe opvallend ik het vind dat mannen vaak op die manier reageren als je vertelt wat je nu weer is overkomen: aanvallend ofwel verdedigend. “Stel je niet aan, zeg er gewoon wat van, lok het dan ook niet uit” versus “ik doe dat nooit!” Onbegrip of hoongelach volgt op verhalen over straatintimidatie en aanverwanten. Vreemd. Waarom denken ze mij te kunnen vertellen of mijn interpretatie van mijn eigen ervaringen wel legitiem is? Ben ik soms te dom om ze goed te begrijpen? Te jong? Te blond? Wat is eigenlijk de reden dat ik totaal niet serieus genomen word?

Voor mij is de maat allang vol. Een paar jaar geleden al. Ik weet niet meer wat er gebeurde, maar het was genoeg. Ik ging me verdiepen in feministisch activisme. Ik las verhalen van vrouwen op EverydaySexism.com, het was een bitter feest van herkenning. Ik herinnerde me ervaringen die ik was vergeten, waarvan ik altijd had gedacht dat ze er nu eenmaal bij hoorden, bij het leven als vrouw. Alsof als meisje geboren zijn nu eenmaal negatieve kantjes heeft, je met een soort vloek opzadelt waar je het maar mee te doen hebt.

Dat denk ik niet langer. Ik heb zelf ook alles van me afgeschreven op EverydaySexism. Mijn verhalen staan tussen die andere 50.000 verhalen. Ze staan daar anoniem, maar het is tijd om ze uit de anonimiteit te halen. Een bloemlezing wil ik het niet noemen, maar hier zijn wat van mijn eigen ervaringen.

///

Ik ben 14. Ik doe met mijn moeder boodschappen in de supermarkt. Een man volgt ons. Zij zegt dat hij haar altijd volgt als ze boodschappen doet. Volgens haar doet hij geen kwaad, hij zegt nooit wat. Ik vind het creepy.

Ik ben 19. Ik ga dansen bij een jamsessie. Een man wil met me dansen, hij schuurt zich tegen me aan. Ik zeg dat ik niet wil. Hij kijkt schalks terug. Ik zeg nog meermaals nee en duw hem van me af. Daarna moet ik hem nog een paar keer hard van me afduwen. Pas dan loopt hij weg, boos.

Ik ben 20 en werk als vrijwillig barvrouw. Ik maak vrolijke praatjes met de mensen aan mijn toog. Het gebeurt zo vaak, zó vaak dat mannen op den duur met me beginnen te flirten en niet stoppen als ik er niet op in ga. Ik begin sterk aan mezelf te twijfelen. Straal ik iets uit? Ben ik te vriendelijk? Te goedlachs? Te naïef? Moet ik veranderen? Hoe? Wat is er mis met mij? Ik hou me voortaan in achter de bar. Met een man alleen hou ik geen vrolijke praatjes meer. Ik verhard.

Ik ben 21. Ik werk als schoonmaker en moet ‘s ochtends vroeg beginnen. Het is een eind fietsen en er is nog niemand op straat. Ik hoor achter me een scooter aankomen. Als de scooter mij inhaalt, slaat de bestuurder me op mijn kont. Naast de schrik doet het door zijn hoge snelheid ook verdomde veel pijn. Ik word nog steeds zenuwachtig als ik op straat ingehaald word.

Ik ben 22. We vieren Nieuwjaar in de kroeg. Iemand die ik als een kennis beschouw, geeft me drie zoenen maar geeft de derde opeens op mijn mond en duwt me daarna hard achteruit, zodat ik val.

Ik ben 23. Het is net uit met mijn lief. Een vriend stelt voor om een roadtripje te gaan maken, ter afleiding. We eindigen bij zijn vader thuis, waar we teveel drinken, dus we blijven slapen. Eenmaal boven wil mijn vriend opeens meer. Hij springt vanuit zijn bed zo bovenop me. Hij is zwaar en dronken, ik ben niet sterk genoeg om hem weg te duwen. Als ik zeg dat ik niet wil, houdt hij gelukkig op. Ik blijf de rest van de nacht bang en voel me verraden.

Ik ben 24. Op een zomerse dag loopt mijn ketting van mijn fiets. Een man vraagt of hij kan helpen: hij woont om de hoek. Ik zeg dat het niet hoeft, hij dringt aan, en ik denk: waarom ook niet. Wat vriendelijk! Samen repareren we mijn fiets, de sfeer is gemoedelijk. Als de ketting gefixt is wassen we binnen onze handen. Hij vraagt of ik nog wat wil drinken. Als we in zijn woonkamer zitten, verandert de sfeer. “Je wil zeker niet méér,” vraagt hij. Ik weet niet of ik hem goed begrijp. Ik zeg nee, en raak in paniek. Ik ken deze man niet, niemand weet dat ik hier ben, heeft hij de deur op slot gedaan? Ik denk: dit is het dan, ik word straks verkracht en het zal mijn eigen schuld zijn. Maar er gebeurt niets, ik sta al snel veilig buiten, hij zegt dat ik altijd nog eens langs mag komen, ik fiets trillend naar huis en vermijd voortaan zijn straat.

Ik ben 25. Ik laat mijn piano stemmen. Als de stemmer arriveert, ben ik in modus van beleefd converseren, koffie aanbieden. De pianostemmer echter vraagt hoe oud ik ben, of ik een vriendje heb. Ik schat hem begin 30. Hij blijft impertinente vragen stellen. Ik voel me onveilig in mijn eigen huis. Ik blijf in beleefde modus, kan er niet uitkomen. Ik ontsnap naar mijn huisgenoten om hulp te vragen, maar ze lachen het weg: je moet er gewoon wat van zeggen. Na het stemmen wil de pianoman meer koffie, hij vertrekt maar niet, ik ben volkomen verlamd en heb geen controle over de situatie. Als hij eindelijk weg is, ben ik nog dagen bang: hij heeft mijn nummer, hij weet waar ik woon.

Ik ben 26. Ik wandel ‘s ochtends naar het toilet in mijn woongemeenschap. De buurjongen/een vriend komt ook net naar buiten. Hij wandelt achter me en bewondert luidop mijn billen in mijn pyjamabroek. Mijn vrienden zeggen: stel je niet aan, dat is toch gewoon een complimentje?

///

Door dit soort ervaringen ben ik klein en bang geworden. Ik begon me conservatiever te kleden, om maar niet op te vallen. Ik vermeed plekken. Ik vermeed mannen. Ik durfde niet meer in het donker alleen over straat. Ik stond ‘s ochtends voor mijn kledingkast te twijfelen: dat leuke rokje? Riskant.

Het gaat nu beter, maar een soort basiswantrouwen blijft. Ik weet: de publieke ruimte is voor mij een plek waar mijn bewegingsvrijheid beperkt is. Ik vind dat doodzonde. Maar ik ben me bewust van de dreiging, van het reële gevaar dat ik kan tegenkomen. Ik ken die dreiging uit ervaring, uit een opeenstapeling van ervaringen die niet gebagatelliseerd kunnen worden en die niet open zijn voor tegenstrijdige interpretaties, niet door mij en zeker niet door anderen. Ik laat me niet zeggen dat ik niet zo moet jammeren door mensen die mijn ervaring totaal niet hebben en nooit zullen hebben. Ik weet: #wijoverdrijvenniet. Wij overdrijven niet.

 

Heb je ervaringen die je wil delen? Dat mag altijd in de comments!

Wil je meer lezen? Lees dan ook de blogs van Yasmine, Inke (+ comments), Annebeth, Amélie, Romina, Jolien, Naomi, Lotte, Liesbeth, Stéphanie, Silke, Marlies en Jeroen.

Of check wijoverdrijvenniet.org

De Loonwijzer: de loonkloof als gegeven

Hoera, een nieuwe baan! Maar wat is nu eigenlijk een redelijk loon? Dit groentje zocht het uit. Op de vraag “hoeveel moet ik verdienen?” gaf Google als eerste antwoord: Loonwijzer.nl. Handig! Toch?

Op Loonwijzer.nl de “Salaris check” (sic) doen levert best een handige indicatie op van een redelijk salaris. Vul je beroep in en er verschijnt een grafiek met het gemiddelde loon per aantal jaren ervaring. Vervolgens kun je er dieper op in gaan en “jouw gegevens vergelijken met beroepsgenoten”. De eerste vraag die daarbij gesteld wordt, is of je man of vrouw bent. Nu dacht ik eigenlijk dat dat een onderscheid is dat we niet meer zouden maken bij beloning, maar ik kan het mis hebben.

Dus deed ik een testje en voilà: een secretaresse (zakelijke dienstverlening, regio Groningen, universitair opgeleid, vier jaar werkervaring, werkt 40 uur per week) verdient volgens de Loonwijzer €13,07 of ook wel €12,47 per uur. Man versus vrouw, inderdaad. Steek die maar in je zak, vrouwen van Nederland!

looncheck
Alle goeie bedoelingen van de wereld
Nu is de Loonwijzer ook niet van gisteren en heeft ze wel degelijk goede bedoelingen. De stichting doet onderzoek naar verschillen in beloning, heeft een pagina vol aanbevelingen, dossiers en wetgeving, en heeft in 2006 een (internationale) werkgroep Gelijk Loon opgezet. En bij de FAQ vinden we een antwoord op de vraag “Mannen- en vrouwenlonen verschillen. Hoe zit dat?”.

Daar gaat het mis. Want volgens de Loonwijzer zit het zo, dat dat nu eenmaal zo is. Ook de internationale versie van de site (Wageindicator.org) komt weinig verder dan dat het een “well known empirical observation” is dat “men and women earn different wages”, en dat ze door dat te laten zien meer bewustwording willen creëren. Kijk, ik juich dat natuurlijk toe, op zich, maar…

Ceci n’est pas un advies
…bewustwording creëren is niet wat de website doet. Integendeel. De looncheck staat prominent op de voorpagina, de dossiers over gelijk loon niet. De looncheck expliciteert bij zijn resultaten niet dat een man in hetzelfde geval meer zou verdienen en een vrouw minder. Een vrouw moet invullen dat ze man is om te weten wat een redelijk salaris is voor haar functie, en wordt nu met een te lage loonindicatie haar salarisonderhandelingen ingestuurd. Chapeau!

Het punt is: de salarischeck wordt als adviestool gebruikt. Zo schijnt de Loonwijzer het niet bedoeld te hebben (mailden ze mij), maar zo wordt hij wel aangeprezen in de Google-zoekresultaten van Loonwijzer.nl: “dus kijk snel wat jij hoort te verdienen”. Of op Monsterboard.nl, waar hij ook te vinden is: “handig als je vlak voor een salarisgesprek staat“. En op Intermediair.nl: “ontdek wat jouw brutosalaris moet zijn“.

Kwalijk!
De pogingen van Stichting Loonwijzer om (in 2006) meer bewustwording te creëren bij overheid, vakbonden, ondernemingsraden etc. zijn natuurlijk toe te juichen. Maar een belangrijke doelgroep wordt vergeten. Om de loonkloof te dichten is een site als Loonwijzer.nl bij uitstek geschikt om werknemers te empoweren om een gelijk loon te eisen. Het wegwerken van de loonkloof behoeft geïnformeerde werknemers die op de hoogte zijn van een redelijk loon voor iedereen en die met die kennis tegen de status quo aan kunnen schoppen. Dat het issue van ongelijke beloning buiten de salarischeck gehouden wordt, is daarom kwalijk.

ps: de Belgische website Vacature.com heeft overigens ook een loonwijzer, die geen onderscheid tussen de geslachten maakt: http://www.vacature.com/tests/salariskompas.